ميرزا حسين خان مبصر السلطنه

34

مراسلات طهران ( فارسى )

سفارت شهر را واسطه كرده بود كه قيمت آن را قطع و فصل كند . 62 زمين ديگر را ، كه در نزديكى سفارت انگليس بود ، ميرزا حسن على نوّاب از وكيل الدّوله خريده بود و حالا مىخواست آن را بفروشد . 63 مصباح الملك نيز جنب باغ امين السّلطان ، 4000 ذرع زمين خريده بود و فرنگىها از اين بابت سرشوق آمده بودند و در هم‌سايگى او زمين مىخريدند . 64 هم‌زمان با اين معاملات ، ميرزا حسن خان درصدد بود مزرعه ، دكّان ، و يا كاروان‌سرا براى ميرزا حسين خان بخرد . از اين‌رو نوشت دالانى در بازار به مبلغ 6000 تومان سراغ دارد كه خريدن آن ، پانزده درصد سود دارد . هم‌چنين نشانى چهار دكّان علّافى ، علاقه‌بندى ، كهنه‌فروشى ، و كلّه‌پزى را در بازار كاهوفروش‌ها داد كه 650 تومان قيمت داشتند و كرايه‌شان جمعا پنج تومان و چهار هزار دينار بود . 65 مغازه‌اى نيز در بازار ، مقابل سراى حاجب الدّوله ، سراغ داشت و به‌جز آن ، گزارش داد كه دالان ارامنه را با حجرات ، به‌علاوهء حجره‌اى در تيمچهء زرگرها ، مىفروشند . در پامنار و چال‌ميدان نيز دكّان و كاروان‌سراى مناسبى پيدا كرده بود و در گزارشش گفت كه مىتواند در نزديكى سفارت روسيه ، كاروان‌سرايى را كه متعلّق به مشير الدّوله بود ، از وى بخرد . ميرزا حسين خان ، باوجود فعّاليّت‌هاى ميرزا حسن خان ، نتوانست در آن مقطع ، دكّان يا ملكى از آن قبيل را بخرد . در چهار سالى كه مكاتبات ادامه داشت ، ميرزا حسين خان جمعا مبلغ 000 54 تومان ، به اقساط مختلف ، به‌طور متوسّط 360 تومان ، به تهران فرستاد و هربار ميرزا حسن خان مقدارى از آن مبالغ را قرض داد . مبلغ قرض به‌طور متوسّط 237 تومان بود ، به مدّت دو ماه تا يك سال ، و حدّوسط بهره ، تومانى سه شاهى يا هيجده درصد بود . وثيقهء قروض ، خانه ، دكّان ، و گاهى جواهر بود . يك‌بار نيز يك ساعت آب به عنوان وثيقهء وام پذيرفته شد . ميرزا حسن خان به آشنايان و اشخاص مطمئن قرض مىداد و مردم به اصرار از او قرض مىگرفتند . البتّه پس‌گرفتن پول هميشه آسان نبود و به‌طور كلّى ، پول در دست مردم كم بود و در اداى دينشان ، درمىماندند . به‌طور مثال ، شخصى به نام الياهو ، كه با آن‌ها زياد معامله مىكرد ، از 1000 تومان قرض ، تنها 870 تومان را به موقع پس‌داد و 130 تومان بقيّه را نتوانست بپردازد . 66 گاهى مردم ، مبلغ نسبتا نازلى مانند 25 تومان را هم نمىتوانستند دو ماهه ، سرموعد ، پس‌بدهند . 67 عيد سال